PRZEGLĄD PROWADZONYCH BADAŃ

Rozbieżności definicyjne dotyczące zainteresowań muszą odbijać się na dojrzałości i powszechności stosowanych me­tod ich poznawania.Już wcześniej cytowaliśmy krytyczną ocenę stanu narzędzi badawczych, jaką sformułował D. E. Super, doskonały znawca dorob­ku w tej dziedzinie w Stanach Zjednoczonych AP i Francji oiaz krajach związanych z nimi językiem. On także pisze: „.Badania, w dziedzinie nauki o człowieku nie osiągają nigdy doskonałości, gdyż ludzi nie można traktować jak świnki morskie, a używane narzędzia są zależne od wpływu osób Które je stosują, badacze zaś zdają się podlegać takiemu sa­memu naciskowi, jak i badani”.Badanie zainteresowań jest jednak koniecznością ze wzglę­dów praktycznych, jak i teoretycznych – i stąd stałe poszuki­wania mające na celu uczynić coraz doskonalszymi narzędzia badawcze.

KORZYSTAJĄC Z DANYCH

Korzystając z danych pochodzących z kilkuletniej znajo­mości dzieci w grupie przedszkolnej, w klasie szkolnej czy innej grupie wychowanków, warto dokonać analizy ich zainteresowań dla oddziaływania na poszczególne jed­nostki w celu rozwoju pewnych zainteresowań ze względu na ich treść czy inne właściwości. Warto też zorientować się w rozsiewie (profilu) zainteresowań w grupie z uwagi na możność wykorzystania ich w miarę potrzeby do organiza­cji grup problemowych itp.Przeprowadzona według sugerowanego powyżej wzorca analiza nie ma znaczenia innego poza praktycznym, gdyż metoda poznania, czyli ogólna niefachowa obserwacja do­konywana przez niewykwalifikowanego zawodowo obser­watora, nawet jeśli jest długotrwała, nie może być uznana za obiektywne diagnozowanie zainteresowań. Dostarcza jedy­nie przybliżoną do rzeczywistości orientację. Można ją wzbo­gacać o nowe elementy w zależności od potrzeb praktycznych korzystając ze wszystkich tabel podanych powyżej (siła, zakres, struktura itp.). W podanym przykładzie wzięto pod uwag’ jedynie trzy cechy zainteresowań: treść, liczbę i bez­względną siłę.

POŚRÓD WYMIENIONYCH CECH

Trzeba jednak zdawać sobie sprawę, że wśród wymienionych dotychczas cech zaintereso­wań i ich struktury pojęcie „głębi” zainteresowań jest naj­mniej operacyjnym i najbardziej potocznym określeniem opi­sowym.Tak jak w hierarchiach poprzednich i w stosunku do typo­logii struktury zainteresowań brak badań empirycznych, które wskazywałyby na zależności między tymi i innymi cechami zainteresowań. Możliwe, że okazałoby się, iż dla poszczegól­nych zainteresowań, zależnie od ich treści, występują charak­terystyczne układy zarówno cech zainteresowań, jak i ich struktur. Dla poznawania wychowanka oraz dla kierowania jego roz­wojem wiedza o jego zainteresowaniach jest wyjątkowo ważna z uwagi na przypisywaną im rolę dynamizującą i ukierunko­wującą działanie człowieka.

WIĘCEJ ZAINTERESOWAŃ

Obok typów zainteresowań człowieka, traktowanych jako jego specyficzna właściwość psychiczna, istnieje także typo­logia struktury ludzkich zainteresowań zbliżająca nas do problematyki osobowości człowieka. Typologia ta wyzna­czona jest przez liczbę zainteresowań, ich hierarchię w sensie siły i ogólności oraz ich wzajemne pokrewieństwo.Człowiek może posiadać jedno lub więcej zainteresowań, mogą wśród jego zainteresowań występujących w liczbie „więcej niż jedno” być zainteresowania silniejsze i słabsze, może być też — założyć można teoretycznie — kilka zainte­resowań o podobnym nasileniu. Układ ich może być za­leżny od stopnia ogólności, np. zainteresowaniu ogólnemu towarzyszy jedno łub więcej zainteresowań z tej samej lub innej dziedziny treściowej. Zdarzają się więc ludzie o zainte­resowaniach spoistych (z tej samej lub pokrewnych dziedzin), np. o zainteresowaniach socjopsychologicznych lub mate­matyczno-fizycznych.

FAKTYCZNE WYSTĘPOWANIE

Jakie jednak faktycznie występują między nimi korela­cje, czy na ogół zainteresowania ogólne szerokie są słabe, a szczegółowe wąskie raczej silne, nie możemy w obecnym sta­nie naszej wiedzy powiedzieć. Brak w tej dziedzinie badań z tego m. in. względu istnieje poważna luka w psychologii zainteresowań. Na przykład może okazać się, że jeżeli chce­my kształtować zainteresowania silne, ich zakres treściowy powinien być wąski. Nie znajdujemy w psychologicz­nej teorii zainteresowań żadnej wskazówki na ten temat. Być może, zależy to od treści poszczególnych zainteresowań. Tylko odpowiednie badania mogłyby wykazać, które z dłu­giej listy typów zainteresowań są typami rzeczywistymi — ist­niejącymi faktycznie, spotykanymi, a które stanowią tylko konstrukty teoretyczne. Pomimo to rejestr cech i typów zain­teresowań może pomóc w porządkowaniu faktów, z którymi mamy do czynienia, służąc jako zestaw kategorii porządko­wych.