//////

Kształtowanie zainteresowań

ISTOTA ZAINTERESOWAŃ

Stawiając to pytanie uwzględniamy częste opinie, że określanie dokładne treści pojęć, którymi się posługujemy, nie ma większego zna­czenia praktycznego, że sprowadza się do rozważań akademi­ckich, czyli do manipulacji argumentami nie mającymi więk­szych walorów utylitarnych, a będących głównie intelektualną igraszką. Temu stanowisku we wszelkim kierowaniu ludzkimi działaniami trzeba mocno się przeciwstawić; dotyczy to także wychowania.Istnieje daleko idąca zależność między strukturą zadań (celów), które stawiamy sobie lub innym, a strukturą działań, mających do ich realizacji doprowadzić. W pracach nad psychologiczną analizą procesu wychowania autorka tego tomu formułuje tezę o izomorficznej zależności sytuacji wychowawczych od celu wychowawczego, któ­remu są podporządkowane i dla którego realizacji są one orga­nizowane.

WYJŚCIE Z ZAŁOŻENIA

Wychodzi z założenia, że w strukturze psycho­logicznej projektu osobowości wychowanka, jaki stanowi cel wychowawczy, zawarte są założenia ukierunkowujące od­działywania pedagogiczne, zmierzające do osiągnięcia prze­widywanych projektem osobowości skutków. Jeżeli zatem celem jest kształtowanie takich struktur, w których na czoło wybija się oddziaływanie w sposób określony na emocje (np. gdy pragnie się wychować dziecko uczuciowo wrażliwe na otaczający świat), trzeba aktywizować jego procesy emocjo­nalne i odpowiednio je ukierunkowywać. Dobór przeto środ­ków i sposobów działania będzie zależny od tego celu i temu celowi przez to „pokrewny”.

STRUKTURA SYTUACJI

Tworzone zostaną sytuacje, w których wywoływanie wzruszenia, zachwytu czy niechęci i uczenie (trening) wyrażania tych uczuć możliwie sponta­nicznie, a zarazem w sposób społecznie akceptowany, będzie sprawą podstawową. W strukturze sytuacji wychowawczych znajdą się więc obiekty (ludzie i inne żywe istoty, przedmioty, sprawy) wywołujące reakcje emocjonalne, to znaczy mające takie cechy, które oddziałują na emocje. Na przykład będą to ludzie potrzebujący pomocy czy wy­wołujący litość, sympatię; bezradne małe zwierzątka, które boją się człowieka, a jednocześnie same nie potrafią sobie poradzić i oczekują ludzkiej pomocy; czytanki z podręcznika, które wzruszają ludzkim losem, budzą żal, smutek lub prze­ciwnie — radość bądź wywołują śmiech. W reżyserii sytuacji wychowawczych dominować zatem będą środki służące tworzeniu nastroju, sprzyjające przeżyciom uczuciowym.

CEL WYCHOWAWCZY

Jeżeli natomiast cel wychowawczy, inaczej projekt osobowo­ści wychowanka, zakłada racjonalizm, panowanie nad swymi emocjami, kierowanie się zdrowym rozsądkiem, logiką, to zupełnie inne trzeba będzie tworzyć sytuacje, aby z kolei pobudzać racjonalność myślenia, umiejętność refleksji nad światem i umiejętność intelektualnego doń ustosunkowania. Będziemy na przykład wtedy organizować dyskusje nad jakimiś problemami, skłonimy do zbierania argumentów na rzecz takich czy innych racji bądź też wzmocnimy (nagro­dzimy) pozytywne zachowania i działania rozważne, prze­myślane, w których decydującą rolę pełni rozsądek.

IZOMORFIZM SYTUACJI

Izomorfizm sytuacji wychowawczych w stosunku do celu jest jedną z ważniejszych przesłanek skuteczności wychowania. Stanowi ponadto jedną z bardziej ogólnych zasad ludzkiego działania, gdzie o strukturze czynności (w tym przypadku wychowawcy) decyduje kierunek tej czynności.Świadome określenie przez wychowawcę celu, sprecyzo­wanie rysów projektu osobowości wychowanka, który to projekt wychowanie ma zrealizować, można w nawiązaniu do teorii czynności traktować także jako przewidywany wynik czynności pedagogicznych. Wówczas ważność posiadania dobrej definicji celu wychowawczego, definicji wnikającej w jego istotę, potwierdza konkluzja sformułowana w wyniku badań, prowadzonych przez Marię Materską, która — ana­lizując wpływ dwu rodzajów informacji przygotowawczych (wyprzedzających działanie): informacje o wyniku i informacje o    sposobach pracy — empirycznie udowodniła specyficzną rolę informacji właśnie o wyniku wykonywanej czynności.